Kostki i kształtki rehabilitacyjne w codziennych ćwiczeniach. Jak wspierają rehabilitację dzieci i rekonwalescencję?

Odpowiednio dobrane kostki, wałki, kliny, półwałki czy inne elementy piankowe mogą być wykorzystywane jako pomoce podczas codziennych ćwiczeń rehabilitacyjnych, fizjoterapii, ćwiczeń korekcyjnych oraz rekonwalescencji dzieci.

Kształtki tworzą odpowiednie warunki do wykonania konkretnego ćwiczenia – zapewniają podparcie, pomagają ustabilizować ciało, ułatwiają przyjęcie określonej pozycji lub pozwalają stopniować trudność zadania.

Poradnie rehabilitacyjne wskazują kształtki rehabilitacyjne jako narzędzie wykorzystywane m.in. w pracy nad koordynacją, równowagą, siłą mięśniową, kontrolą postawy, propriocepcją oraz w terapii dzieci z różnymi zaburzeniami rozwojowymi.

Kształtka rehabilitacyjna – nie tylko do ćwiczeń ruchowych

Kształtki rehabilitacyjne a także kształtki piankowe dla dzieci mogą pełnić kilka różnych funkcji:

• stanowić stabilne podparcie,

• pomagać w pozycjonowaniu ciała,

• ułatwiać wykonanie określonego ruchu,

• zwiększać lub zmniejszać trudność ćwiczenia,

• wspierać ćwiczenia równoważne,

• umożliwiać pracę nad zakresem ruchu,

• wspierać ćwiczenia wzmacniające,

• być elementem ćwiczeń korekcyjnych,

• dostarczać bodźców proprioceptywnych,

• pomagać terapeucie w dostosowaniu ćwiczenia do aktualnych możliwości dziecka.

To właśnie możliwość zmiany pozycji, podparcia i stopnia trudności sprawia, że jedna kształtka może znaleźć zastosowanie w wielu różnych ćwiczeniach.

Kształtki piankowe rehabilitacyjne jako pomoc w pozycjonowaniu dziecka

Jednym z ważnych zastosowań kształtek piankowych jest pozycjonowanie.

Podczas rehabilitacji dziecko może mieć trudność z samodzielnym utrzymaniem prawidłowej pozycji. Wtedy klin, wałek, półwałek lub kostka mogą zostać wykorzystane jako dodatkowe podparcie.

Odpowiednio dobrane podparcie może ułatwić terapeucie ustawienie:

• tułowia,

• miednicy,

• kończyn dolnych,

• stóp,

• barków,

• głowy.

Pozycjonowanie jest istotnym elementem fizjoterapii dzieci z zaburzeniami kontroli posturalnej. Badania dotyczące dzieci z zaburzeniami neuromotorycznymi wskazują, że odpowiednio zaprojektowane podparcie może poprawiać ustawienie posturalne podczas siedzenia.

W praktyce oznacza to, że kształtka nie musi być wykorzystywana wyłącznie do „chodzenia po niej”. Może być przede wszystkim narzędziem pomagającym przygotować ciało dziecka do wykonania konkretnego ćwiczenia.

Ćwiczenia stabilizacyjne i kontrola posturalna

Kontrola posturalna jest podstawą wielu codziennych czynności – od siedzenia i wstawania po chodzenie, sięganie czy utrzymywanie równowagi.

Kształtki mogą być wykorzystywane podczas ćwiczeń, w których dziecko:

• utrzymuje pozycję siedzącą,

• przechodzi z siadu do stania,

• wykonuje podporę,

• utrzymuje pozycję na wałku lub klinie,

• wykonuje ćwiczenia w leżeniu,

• stabilizuje tułów podczas ruchu kończyn.

W przypadku dzieci wymagających rehabilitacji szczególnie ważne jest dostosowanie pozycji do ich indywidualnych możliwości. Nie chodzi o to, aby ćwiczenie było maksymalnie trudne. Celem jest stworzenie takich warunków, aby dziecko mogło wykonać kontrolowany i celowy ruch.

Badania dotyczące pozycjonowania dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym wskazują na znaczenie odpowiedniej pozycji dla kontroli posturalnej oraz funkcjonalnego wykorzystania kończyn górnych.

Kształtki piankowe w ćwiczeniach wzmacniających

Po chorobie, urazie, zabiegu lub dłuższym okresie ograniczonej aktywności dziecko może stopniowo wracać do sprawności.

W takich sytuacjach ćwiczenia powinny być odpowiednio dobrane do aktualnych możliwości.

Kształtki piankowe pozwalają tworzyć ćwiczenia wykorzystujące ciężar własnego ciała, np.:

• podpory,

• przejścia z leżenia do siadu,

• przejścia z siadu do stania,

• wchodzenie na podwyższenie,

• ćwiczenia kończyn dolnych,

• ćwiczenia stabilizacyjne,

• ćwiczenia wymagające utrzymania pozycji.

Ich zaletą jest możliwość stopniowania trudności. Terapeuta może zmieniać wysokość, ustawienie lub rodzaj elementu, dostosowując ćwiczenie do aktualnego etapu rehabilitacji.

Ćwiczenia zakresu ruchu, elongacyjne i rozciągające

Kliny, wałki i kostki rehabilitacyjne oraz inne elementy podporowe mogą być wykorzystywane także podczas ćwiczeń ukierunkowanych na ruchomość i zakres ruchu.

Odpowiednie podparcie może pomóc w utrzymaniu określonej pozycji podczas ćwiczenia i ułatwić kontrolowane wykonanie ruchu

Uwaga! Pamiętajmy, że rodzaj, intensywność i czas trwania ćwiczenia powinny być dobrane przez specjalistę. Ta sama kształtka może być bezpiecznym podparciem w jednym ćwiczeniu, a niewłaściwie wykorzystana – stanowić niepotrzebne obciążenie w innym.

Kształtki w rehabilitacji neurologicznej dzieci

W rehabilitacji dzieci z zaburzeniami neurologicznymi ważna jest praca nad kontrolą postawy, stabilizacją, koordynacją oraz możliwością wykonywania celowych ruchów.

Kształtki mogą być w tym procesie wykorzystywane jako element ułatwiający przyjęcie odpowiedniej pozycji i wykonanie zadania.

Szczególnego znaczenia nabiera tutaj propriocepcja, czyli zdolność odbierania informacji o położeniu i ruchu własnego ciała.

Ćwiczenia z wykorzystaniem podparcia, nacisku, przenoszenia ciężaru ciała czy kontrolowanego pokonywania przeszkód mogą dostarczać dziecku informacji czuciowych, które terapeuta wykorzystuje w planowaniu ćwiczeń.

W literaturze opisano również wykorzystanie klinów i elementów podporowych tj. kostki rehabilitacyjne małe i duże w pracy nad obciążaniem kończyn u dzieci z niedowładem połowicznym. W jednym z badań zastosowanie klina pod stopą wpłynęło na sposób rozłożenia obciążenia pomiędzy kończynami.

To dobry przykład pokazujący, że pozornie prosty element piankowy może być wykorzystany jako precyzyjnie dobrana pomoc terapeutyczna.

Kształtka może ułatwiać ćwiczenie, a nie tylko je utrudniać

Warto zwrócić uwagę na często pomijany aspekt.

Kształtki rehabilitacyjne mogą być wykorzystywane zarówno do zwiększania trudności, jak i do jej zmniejszania.

Przykładowo odpowiedni klin lub wałek może zapewnić dziecku potrzebne podparcie, dzięki któremu będzie mogło wykonać ruch, którego bez tego podparcia jeszcze nie potrafi wykonać.

To szczególnie ważne w pracy z dziećmi, które dopiero odzyskują sprawność.

Celem nie zawsze jest więc stworzenie trudniejszego ćwiczenia. Czasami najlepszym rozwiązaniem jest stworzenie lepszych warunków do prawidłowego wykonania prostego ruchu.

Dlaczego piankowe kształtki sprawdzają się w pracy z dziećmi?

W przypadku dzieci znaczenie ma nie tylko funkcja terapeutyczna, ale również komfort i możliwość dopasowania pomocy do konkretnego zadania.

Kształtki NaluConcept są wykonywane z pianki poliuretanowej i dostępne w wielu formach oraz rozmiarach. Różnorodność elementów pozwala tworzyć indywidualne konfiguracje dopasowane do rodzaju ćwiczenia i możliwości dziecka.

Pokrycie przeznaczone do zastosowań medycznych ułatwia utrzymanie powierzchni w czystości i dezynfekcję, co ma znaczenie w gabinetach fizjoterapii, rehabilitacji i placówkach terapeutycznych.

Średnio twarda pianka stanowi natomiast kompromis pomiędzy odpowiednią stabilnością a amortyzacją. Dzięki temu element może być wykorzystywany jako podpora podczas ćwiczeń, a jednocześnie pozostaje przyjazny w kontakcie z ciałem dziecka.

Kształtka jest pomocą w rehabilitacji i rozwoju. Terapia zaczyna się od właściwego celu.

Wykorzystanie kształtek rehabilitacyjnych powinno zawsze wynikać z potrzeb konkretnego dziecka. To fizjoterapeuta lub terapeuta dobiera pozycję, rodzaj elementu, zakres ruchu, intensywność i sposób wykonania ćwiczenia.

Dlatego dobrze zaprojektowana kształtka nie zastępuje terapii. Jest narzędziem, które pozwala terapeucie tę terapię precyzyjniej zaplanować i dostosować do możliwości dziecka.

Właśnie dlatego kostki, kliny, wałki, półwałki i inne kształtki rehabilitacyjne znajdują zastosowanie nie tylko podczas aktywności ruchowej, ale również w codziennej fizjoterapii, rehabilitacji neurologicznej, ćwiczeniach korekcyjnych, pracy nad zakresem ruchu oraz stopniowym powrocie dziecka do sprawności.

Źródła i bibliografia

• Poradnia FOCUS, Kształtki rehabilitacyjne i ich zastosowanie w terapii dziecięcej.
• NaluConcept, Kształtki piankowe rehabilitacyjne.
• Kuliński W., Zeman K. (red.), Fizjoterapia w pediatrii, PZWL, Warszawa 2012.
• Maciąg-Tymecka I. (red.), Rehabilitacja w chorobach dzieci i młodzieży: diagnostyka funkcjonalna, programowanie rehabilitacji, metody leczenia fizjoterapeutycznego, PZWL, Warszawa 2012.